Cách ứng xử nào cho Biển Đông? - Dương Danh Huy

Cách ứng xử nào cho Biển Đông?

Dương Danh Huy 
Tàu Coconut Princess đưa khách ra Hoàng Sa

Báo Giáo dục vừa đăng bài của TS Trần Công Trục bình luận về bài " Phi Luật Tân phá hư thế trận Biển Đông" của tôi. Trong bài này, tôi sẽ bàn về những vấn đề hữu quan.

Đàm phán là không đủ

Trước hết, cần khẳng định rằng việc đàm phán với Trung cộng tuy cần thiết nhưng không đủ cho việc bảo vệ chủ quyền và quyền chủ quyền Việt Nam.
Thí dụ, do Trung cộng khăng khăng rằng không tồn tại tranh chấp Hoàng Sa, không có cửa ngỏ cho việc đàm phán. Trong trường hợp này, Việt Nam cần phải đấu tranh. Như một thí dụ khác, khi Trung cộng đòi quyền lợi bên trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam trong những khu vực Nam Côn Sơn, Tư Chính, vv, vì đòi hỏi đó hoàn toàn vô lý, Việt Nam cũng không thể đàm phán. Trong trường hợp này, Việt Nam cần phải phải kháng cự.


Ngay cả đối với những vấn đề được đàm phán, Trung cộng sẽ chèn ép Việt Nam và đàm phán có thể bị bế tắc, cho nên Việt Nam vẫn phải củng cố khả năng để kháng cự và đấu tranh vì có thể sẽ cần.

Do đó, dù có đàm phán hay tiến đến đàm phán trong một số lãnh vực, đối sách của Việt Nam không thể thiếu hai yếu tố kháng cự và đấu tranh. Đấu tranh và kháng cự không phải là duy ý chí hay không biết người biết ta, mà là vì sự ngang ngược của Trung cộng không để cho Việt Nam lựa chọn nào khác nếu muốn bảo vệ chủ quyền và quyền chủ quyền.

Cần sự ủng hộ của thế giới

Tổng thống Phi Luật Tân khai trương tàu tuần tra do Nhật Bản chế tạo cho hải quân nước này

Với tương quan thực lực Việt Nam-Trung cộng, Việt Nam cần tăng cường và bổ sung cho khả năng kháng cự và đấu tranh bằng cách tranh thủ sự ủng hộ của thế giới, và đặc biệt là của Mỹ.

"Ủng hộ" ở đây không có nghĩa Việt Nam dựa vào Mỹ, không có nghĩa Mỹ hy sinh xương máu cho Việt Nam. Do đó các luận điểm của TS Trần Công Trục như dựa vào Mỹ để chống Trung cộng có thể sẽ trả giá đắt, Mỹ không sẵn sàng hy sinh xương máu cho Việt Nam, không phải là phản biện về sự ủng hộ tôi nói đến. Cần lưu ý rằng "ủng hộ" đa dạng hơn và tế nhị hơn "hy sinh xương máu" rất nhiều, và sự ủng hộ phi xương máu có thể có hiệu quả hơn cả hy sinh xương máu.

Không nên xem vấn đề là dựa vào Mỹ để chống Trung cộng, vì vấn đề là tận dụng yếu tố quốc tế và Mỹ nhằm bổ xung cho khả năng tự vệ.

Cũng cần lưu ý rằng Trung cộng ráo riết tranh thủ sự ủng hộ của thế giới. Nếu đến việc tranh thủ sự ủng hộ của thế giới mà Việt Nam còn quan ngại rằng nó sẽ "tạo cho Trung cộng cái cớ để độc chiếm Biển Đông", thì điều đáng quan ngại chính là Việt Nam sẽ ngày càng mất thêm vì quá thụ động.
Tất nhiên nếu các nước nhỏ trong tranh chấp có cùng một quan điểm trong việc tranh thủ sự ủng hộ của thế giới thì sẽ hữu hiệu hơn trống đánh xuôi kèn thổi ngược.

Cần gác mâu thuẫn để đoàn kết

TS Trục cho rằng khả năng tạo lập thế trận đoàn kết giữa các nước nhỏ trong bối cảnh hiện nay là không cao. Tất nhiên hiện nay khả năng này là không cao. Tôi đã nói rằng thế trận đó đã bị phá hư từ khi còn phôi thai.

Nhưng nỗ lực và các thành tích của Việt Nam và Phi Luật Tân trong việc xây dựng sự đoàn kết trong những năm qua cho thấy trên nguyên tắc việc đó là khả thi. Dù là hai nước Đông Nam Á có mâu thuẫn lớn nhất ở Trường Sa, Việt Nam và Phi Luật Tân đã là hai nước đoàn kết nhất. Dù Việt Nam và Mã Lai cũng có mâu thuẫn về Trường Sa, việc hai nước nộp đệ trình chung về thềm lục địa lên Ủy ban Ranh giới Thềm lục địa UNCLOS cũng cho thấy trên nguyên tắc việc xây dựng sự đoàn kết là khả thi.

Ngoài ra, luận điểm "giữ gìn hòa bình và ổn định cho Biển Đông" không phải là hợp lý để phản biện chủ trương xây dựng sự đoàn kết đó. Khó cho rằng những nỗ lực như trên không phải là giữ gìn hòa bình và ổn định trong cho Biển Đông.

Giữ gìn hòa bình và ổn định?

Lãnh đạo Việt-Hoa tuyên bố tiếp tục thắt chặt mối quan hệ

Không người Việt nào không muốn hòa bình và ổn định cho Biển Đông, nhưng vấn đề là Trung cộng có chủ trương phá vỡ chúng, và chúng ta nên làm gì để phòng chống. Khả năng Trung cộng manh động sẽ cao hơn nếu các nước nhỏ trong tranh chấp không đoàn kết dựa trên một nền tảng chung nào đó, và nếu thế giới không có nhiều quan tâm đến Biển Đông. Trước một Trung cộng muốn xâm lấn, việc Việt Nam bổ xung cho khả năng kháng cự bằng cách vận động sự ủng hộ của thế giới chính là giữ gìn hòa bình và ổn định.

Ngoài ra, cần cân bằng luận điểm của TS TC Trục về giảm tối đa việc "tạo ra những cái cớ Trung cộng mong muốn [để manh động]" bằng truyện Sói và Cừu của La Fontaine. Sói không cần cừu tạo ra những cái cớ; cừu có giảm tối đa việc "tạo ra những cái cớ" cũng vẫn chết dưới tay sói. Trung cộng bắt thiết bị ngầm của Mỹ, xây đảo nhân tạo, đặt giàn khoan HD 981, cắt cáp tàu Bình Minh và Viking, đuổi ExxonMobil và BP, chiếm đá Vành Khăn, ký hợp đồng với Crestone về bãi Tư Chính, chiếm những đảo ở Trường Sa, chiếm Hoàng Sa, có cần nước nào tạo ra những cái cớ?

Phán quyết Trọng tài

TS Trần Công Trục phản biện rằng rằng tuyệt đối hóa vai trò của Phán quyết, xem nó như chìa khóa vạn năng có thể giải quyết mọi vấn đề, là không phù hợp với thực tế. Nhưng điều tôi nói là phán quyết là cơ hội vàng cho các nước nhỏ trong tranh chấp, và điều đó khác với "tuyệt đối hóa" hay "chìa khóa vạn năng".

TS Trục cho rằng vấn đề kế tiếp và quan trọng nhất là làm thế nào để thực hiện được Phán quyết, và ông trả lời rằng gác phán quyết sang một bên để đối thoại và đàm phán là phù hợp hơn cả.

Nhưng sẽ ngây thơ nếu tin rằng đối thoại và đàm phán có thể dẫn đến việc thực hiện được Phán quyết. Nếu trong trong tranh chấp và đàm phán Trung cộng tung ra hành động và yêu sách đi ngược với phán quyết thì Phi Luật Tân và Việt Nam phải làm gì? Sẽ chấp nhận một phần yêu sách của họ? Không thể được. Sẽ thuyết phục được họ từ bỏ yêu sách và chấm dứt hành động, không tái phạm? Không khả thi.

Do đó, chúng ta không nên nghĩ về Phán quyết như một mục đích, kiểu "làm sao để thực hiện được nó". Thay vào đó, nên nghĩ về nó như một phương tiện, kiểu "làm sao để vận dụng nó để hỗ trợ công cuộc phòng chống những bước xâm lấn kế tiếp từ Trung cộng". Nếu gác Phán quyết sang một bên thì đó là gác sang một bên một phương tiện có lợi cho Phi Luật Tân, Việt Nam, Mã Lai, Brunei và Nam Dương.

Tất nhiên Phi Luật Tân không hủy bỏ Phán quyết, nhưng vấn đề là khi đến ngày nào đó họ đem nó ra đặt vấn đề với Trung cộng và để kêu gọi sự ủng hộ của thế giới thì lúc đó có thể không còn thời cơ nữa.

Cách ứng xử của Duterte

TS Trục cho rằng ông Duterte "đã rất khéo léo nếu không muốn nói là 'tinh quái'"" trong ứng xử với hai siêu cường Mỹ-Trung để "tối đa hóa lợi ích cho đất nước".

Tôi nghĩ không thể cho cách ông Duterte ứng xử với Mỹ là khéo léo hay tinh quái. Không nước nào muốn trung lập giữa hai siêu cường lại ứng xử như thế. Ông Duterte cũng khó có thể "tinh quái" đủ để "chơi trên" Trung cộng và Mỹ.

Về ông có tối đa hóa lợi ích cho Phi Luật Tân hay không, tôi xin trích lời cựu Ngoại trưởng Phi Luật Tân Abert del Rosario:

"Sự thay đổi trong chính sách ngoại giao mà [Tổng thống Duterte] tuyên bố, bỏ qua một bên một đồng minh lâu đời và đáng tin cậy để ôm lấy một cách hấp tấp một nước láng giềng hung hăng vốn bác bỏ luật quốc tế một cách kịch liệt, vừa không khôn ngoan, vừa không thể hiểu được."

Ông cũng cho rằng:
"Hiện nay chúng ta có vẻ như đang trên đường đi đến việc từ bỏ những thắng lợi mà chúng ta đã đạt được [trong Phán quyết] cho lợi ích của nhân dân chúng ta."

Ngay cả cựu Tổng thống Fidel Ramos, người được ông Duterte chọn làm sứ giả đặc biệt với Trung cộng, đã hỏi:

"Chẳng lẽ chúng ta vứt bỏ một cách dễ dàng như thế hàng chục năm là đối tác quân sự [với Mỹ], sự thành thạo chiến thuật, vũ khí tương thích, hậu cần đáng tin cậy, tình đồng đội giữa những người lính [Mỹ và Phi Luật Tân]? Tổng thống Duterte nói thì chúng ta làm?"

Tổng Thống Phi Duterte.  Reuters

Ông còn viết trên báo rằng ông Duterte "tự bắn súng vào miệng mình và vào cả miệng tất cả chúng ta, 101.5 triệu người Phi Luật Tân ".

Khi tôi đưa ra quan điểm cho rằng cách ứng xử của ông Duterte là quy phục Trung cộng, và nếu Việt Nam theo cách ứng xử đó thì cũng là quy phục Trung cộng, TS Trục phản biện bằng cách nhắc về cách ứng xử của vua Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông với nhà Nguyên.

Nhưng cách ứng xử như của ông Duterte rất khác với cách ứng xử của hai vị vua này cho nên, theo ý tôi, không thể dùng cách của họ để biện minh cho cách như của ông.

Tương tự, dù có khi đối sách của Việt Nam được ví với của hai vị vua này, lãnh đạo và các nhà hoạch định chính sách Việt Nam cần luôn luôn tự xét xem trong tranh chấp Biển Đông khả năng lèo lái của họ có giống của vua Tự Đức hơn không.


BBC Tiếng Việt